İran gerilimi enerji dengelerini sarstı: Dünyanın petrol vanası ateş hattında

İran, günlük yaklaşık 3,3 milyon varillik üretimiyle küresel petrol arzının yüzde 3’ünü karşılıyor ve OPEC’in en büyük dördüncü üreticisi konumunda bulunuyor. Uluslararası yaptırımlara rağmen üretimini artıran ülke, petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ını Çin’e gerçekleştiriyor.   İran’ın en büyük petrol sahaları Ahvaz, Marun ve Batı Karun kümeleri olurken, ülkenin en önemli rafinerileri arasında Abadan, Bandar Abbas ve Persian Gulf Star tesisleri yer alıyor. İran’ın dış petrol sevkiyatının merkezinde, Basra Körfezi’nde yer alan Kharg Adası bulunuyor. Günde 2 milyon varili aşan ihracat kapasitesine sahip tesis, ülkenin petrol gelirleri açısından stratejik öneme sahip. İran basınında Cumartesi günü adada bir patlama meydana geldiği bildirilirken, olayın petrol altyapısıyla bağlantısına ilişkin resmi bir bilgi paylaşılmadı. Uzmanlar, Kharg Adası’na yönelik olası bir saldırının İran ekonomisi açısından “yıkıcı bir darbe” olabileceğine dikkat çekiyor. İran’ın stratejik gücü yalnızca üretiminden değil, coğrafi konumundan da kaynaklanıyor. Dünya ham petrol arzının yaklaşık beşte biri, Suudi Arabistan ve Irak gibi üreticilerin sevkiyatında kullanılan Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Tahran yönetimi geçmişte boğazı kapatma seçeneğinin masada olduğunu belirtmişti. Böyle bir adımın, küresel piyasalarda büyük bir arz şoku yaratabileceği ve petrol fiyatlarında sert yükselişe yol açabileceği değerlendiriliyor. BÖLGESEL ENERJİ ALTYAPISI RİSK ALTINDA İran’ın geçmişte bölgedeki enerji tesislerini hedef alan saldırılarla ilişkilendirildiği biliniyor. 2019’da Suudi Arabistan’daki Abqaiq petrol tesisine yönelik saldırı, küresel arzın yaklaşık yüzde 7’sini geçici olarak durdurmuştu. Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı’nın tamamen kapatılması düşük ihtimal olarak görülse de, tanker trafiğine yönelik tacizler, GPS sinyali karıştırmaları ve deniz mayınları gibi daha sınırlı ancak etkili yöntemler gündeme gelebilir. Haziran ayında yaşanan çatışma sırasında Brent petrol fiyatı varil başına 80 doların üzerine çıkmış ancak enerji altyapısının zarar görmemesiyle yükseliş kısa sürede geri çekilmişti.   Buna karşın yıl başından bu yana petrol fiyatları, İran’a yönelik olası ABD müdahalesi beklentilerinin etkisiyle yaklaşık yüzde 19 artış gösterdi. Analistler, önümüzdeki günlerde yaşanacak gelişmelerin enerji piyasalarının yönü açısından belirleyici olacağına işaret ediyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek herhangi bir aksama, küresel petrol fiyatlarında yeni bir dalgalanma yaratabilir.